Limba e Contos de Sardigna
Contos > S'Istòria
4. S'època bizantina
Bintos sos Vàndalos in Tricamari(a curtzu de Cartàgine) in su 534, sas trupas bizantinas de s'imperadore de Oriente Giustinianu intrant in Sardigna faghende·la provìntzia bizantina impare a sas Baleares e a sa Còrsica.
Sa presèntzia bizantina in s'ìsula, a parte de èssere longa meda (segundu carchi istudiosu est durada a su mancu finas a totu su sèculu X), at lassadu monumentos architetònicos e monumentos polìticos de importu e de sustàntzia.
At afortiadu totu sas devotziones cristianas e at introduidu su monachèsimu tzitadinu e su monachèsimu agrìculu ammodernende sas tzitades e sas istitutziones sardas e rinnovende pastoriu e massaria.
Sa Sardigna fiat partzida in distretos cramados "merèie", guvernados dae unu judex chi istaiat in Càralis e presèdidos dae un'esèrtzitu chi istaiat in
Forum Traiani
e cumandadu dae unu dux.
Podere meda, in custa època, cumintzant a esertzitare sos pìscamos, ca, segundu sa lògica teocràtica, non rispondent ne a su judex ne a su dux,
ma a s'imperadore deretu.
Si cumintzat tando a manifestare sa separatzione de su controllu polìticu e legale non solu intro tzitade e campagna,
ma finas intro logos de sa Crèsia e logos de s'Imperu, guvernados segundu normas diversas e a bortas in cuntrastu de su totu.
Segundu carchi istudiosu, difatis, bizantinu est s'impreu de sos condaghes, sos registros in ue sos abates iscriant onni cosa chi podiat interessare pro su guvernu de sas terras e de sos serbos de unu logu imparadu dae unu monasteru. E bizantinu est s'imbentu polìticu de sos giùighes chi, posca de su 1000, si sunt bortados a res de Sardigna.
Segundu tzertos contos, ma pro carchi istudiosu diat èssere cunsideradu istòria de a beru, sunt istados sos bizantinos a agabbare cun sa gente de Barbàgia, ca, a sa fine de su sèculu VI su capu issoro Ospitone s'est cunvèrtidu a religione cristiana impare a totu sa gente sua.
Cronologia
- 534: bintos dae sos bizantinos sos vàndalos lassant sa Sardigna chi impare a Còrsica e a Baleares si bortat a sa provìntzia de sete de s'Àfrica bizantina.
- 594: Ospitone de Barbàgia passat a su religione cristiana e sos barbaritzinos non sunt prus inimigos de nemos.
- 711: aende conchistadu Cartàgine, sos àrabos cumintzant a bardanare sas costas de Sardigna.
- 721-725: pro timore chi sos sardos no lu potzant difèndere bene, su corpu de Santu Austinu est batidu in Pavia durante su regnu longobardu de Liutprandu.
Sa Sardigna intrat in su domìniu econòmicu, polìticu, religiosu e culturale bizantinu in s'agabbu de su sèculu VI e bi abarrat finas a caddu de sos sèculos IX e X pro nde essire de su totu cun s'Iscisma Mannu de sa Crèsia cristiana de su 1054.