Limba e Contos de Sardigna
Contos > S'Istòria
3. Sos vàndalos
Posca de àere lassadu a poderiu sas terras tedescas issoro, sos vàndalos nde fiant giuntos finas a su nord Àfrica dae in ue sighiant batalliende e conchistende. In su 456 d.C., cun s'Imperu romanu giai in decadèntzia, sos vàndalos si fiant ispintos finas a sa conchista de su Làtziu, e iscapende si fiant firmados in Sardigna ocupende Càralis (Casteddu) e àteras tzitades de sas costas sardas.Sa presèntzia vàndala, però, non resurtat chi apat modificadu meda su sostratu culturale, polìticu, econòmicu e religiosu de sa Sardigna, finas si est durada casi unu sèculu, sende agabbada in su 534.
Cronologia
- 456: sos vàndalos conchistant Cartàgine e posca sa Sardigna.
- 461: su sardu Ilàriu est fatu papa e durat finas a su 468.
- 484: vàndalos disterrant in Sardigna cantidade de pìscamos dae sas terras issoro in Àfrica.
- 498: su sardu Sìmmacu est fatu papa e durat finas a su 514.
- 504: Fulgèntziu de Ruspe est disterradu in Càralis e batit cun isse su corpu de Santu Austinu.
sa paràula grega cheriat nàrrere "limbitortu", o chi no ischiat faeddare su gregu. Cun su matessi significadu l'impitaiant sos romanos. Bàrbaru, tando, ischiat nàrrere non-romanu, o neo-romanu chi galu no ischiat faeddare bene su latinu. De bàrbaros, tando, bi nde sunt istados semper, cun rispetu a s'istòria romana intrant a campu cando s'Imperu romanu est gasi mannu e forte chi finas sos pòpulos de prus a tesu cherent intrare in sa polìtica e s'economia romana, e, in cuddu tempus, custu significaiat intrare in gherra. Pòpulos de su nord de s'Europa, tando, nde falant armados e lestros a si sostituire a sos meres romanos. Sos pòpulos bàrbaros prus famados sunt sos Gotos, sos Visigotos, sos Vàndalos e sos Unnos. Sa fama de malos, però, est un'imbentu de època romàntica, pro lu cumprèndere bastet pensare a sa paràula "iscrau" chi benit dae su nùmene de unu de sos pòpulos bàrbaros prus mannu: sos islavos.