| Sardigna |
Annu |
Mundu |
| Sos cartaginesos conchistant sa Sardigna. |
510 a.C. |
Est decrarada sa Repùblica romana. In Atene adotant una costitutzione democràtica. |
| Sos romanos òcupant Sardigna e Còrsica. |
238 a.C. |
Su re Asoka conchistat sa parte manna de s'Ìndia. |
| Rebellia contra Roma cun sa batalla de Cornus. Morit Ampsicora. |
215 a.C. |
Fraigada sa muràllia manna tzinesa contra sas invasiones de sos mòngolos. |
| Sa Sardigna est Provìntzia consolare. |
177 a.C. |
Sos romanos conchistant s'Illìria. |
| Càralis divenat MUNICIPIUM CIVIUM ROMANORUM. |
46 a.C. |
Giùilu Tzèsare est ditadore de Roma. |
| Sardigna divenat Provìntzia senatoriale. |
27 a.C. |
Augustu est su primu Imperadore romanu. |
| Roma controllat totu su territòriu de sa Sardigna. |
0 |
Naschet Gesùs Cristos. |
| S'imperadore Marco Aurelio disterrat cristianos medas in Sardigna. |
190 |
A Luoyang, in Tzina, est brusiada sa biblioteca imperiale. |
| S'imperadore Caracalla faghet a tzitadinos romanos totu sos òmines lìberos de s'Imperu. |
212 |
In Roma incomintzat su fràigu de s'edifìtziu termale de Caracalla. |
| Sa Sardigna est in sa parte otzidentale de s'Imperu romanu. |
395 |
Morte de s'imperadore Teodòsiu, si dividet s'Imperu Romanu. |
| Medas romanos arribant in Sardigna fuende dae sos Bàrbaros. |
410 |
Sos visigotos intrant in Roma. |
| Sos vàndalos conchistant sa Sardigna. |
456 |
Sos vàndalos conchistant Cartàgine e posca intrant in Roma. |
| Sos bizantinos conchistant sa Sardigna. |
534 |
Beneitu de Norcia iscriet sas regulas fundativas de s'Òrdine benedetinu. |
| Ospitone de Barbàgia passat a su religione cristiana. |
594 |
S'imperatrice Suiko de Giapone si cunvertet a su Buddismu. |
| Sos àrabos faghent bardanas in sas costas sardas. |
711 |
Sos àrabos conchistant Cartàgine e invadent sa penìsula ibèrica. |
| Un'ambasciada sarda andat a sa corte de Ludovicu su Piu pro pedire agiudu contra sos piratas àrabos. |
815 |
A pustis de sa morte de Càralu Mannu in su 1814, su fìgiu Ludovicu I incomintzat a partzire su guvernu de s'Imperu cun sos fìgios suos. |
| Su papa Leone IV pedit agiudu militare a su IUDEX SARDINIAE pro sa defensa de Roma. |
848 |
Ragusa est conchistada dae sos àrabos. |
| Naschent (?) sos bator giuigados de Torres, Arborea, Gaddura e Casteddu. |
1000 |
Sos imperos fortes de su mundu sunt sos de sos Àrabos e de sos Tzinesos. |
| Su prìntzipe àrabu Musetu conchistat logos medas in Sardigna. |
1015 |
Sos tzinesos (dinastia Song) impreant brùvera, bancunotas, cumpassos e imprentant. |
| Su giùighe Marianu de Lacon cuntzedet favores a sos cummertziantes pisanos (privilègiu logudoresu). |
1080 |
Batalla in su riu Elster in sa gherra tzivile de su Sacru Imperu Romanu. In Inghilterra sighint sas protestas contra sos Normannos. |
| Barisone II de Arborea otenet s'infeudatzione de su regnu de Sardigna pro parte de s'imperadore Federicu Barbarossa. |
1164 |
Sos cardinales alleados de Federicu Barbaruja eleghent s'anti-papa Pascale III. |
| Papa Bonifàtziu VIII creat su REGNUM SARDINIAE ET CORSICAE e lu donat a fèudu a Giàime II de Aragona. |
1297 |
William Wallace a cabu de sas trupas rebelles iscotzesas binchet s'esèrtzitu de Edoardu I de Inghilterra. |
| Cun s'agiudu de Ugone II de Arborea su re de Aragona imbiat sas trupas in Sardigna. |
1323 |
Una de sas sete meravìllias de su mundu, su faru de Alessàndria, est derrutu dae unu terremotu. |
| Pedru IV de Aragona conchistat s'Alighera e la populat cun gente fidele a sos catalanos. |
1354 |
Sos Otomanos superant Ellesponto e intrant in Europa. |
| Eleonora est giuighissa de Arborea. |
1383 |
Trieste pedit protetzione a sos Asburgos contra Venètzia. |
| Est sa fine de su Giudicadu de Arborea. |
1410 |
Sos polacos e sos lituanos binchent contra sos Cavalieris Teutònicos. |
| In Sardigna arribat s'Incuisitzione ispagnola. |
1492 |
Cristoforu Colombo "iscoberit" s'Amèrica. |
| S'incuisitzione dae Casteddu passat a Tàtari. |
1537 |
Su papa Paolo III cundennat su cummèrtziu de sos iscraos. |
| Sa peste ochiet gente meda in Sardigna. |
1583 |
S'adotat su calendàriu gregorianu. |
| Trupas frantzesas faghent dannu meda in Aristanis. |
1637 |
René Descartes pùblicat "Discours de la methodé". |
| Crisi pòlitica pro sa morte de su vitze-re ispagnolu marchesu de Camarassa. |
1668 |
Cun su tratadu de Aquisgrana si ponet a sa "gherra de devolutzione" pro sas Friandas. |
| Sa Sardigna passat a s'Àustria. |
1713 |
Su Tratadu de Utrecht càmbiat s'Europa. |
| Sos Savòias atzetant su tratadu de Londra (1718) e arribant in Sardigna. |
1720 |
Su Ducadu de Savòia si tramudat in Regnu de Sardigna. |
| Su conte Giuanne Larentu Bogino incomintzat una sèrie de riformas. |
1759 |
Sa Gran Bretagna òcupat su Quebec (Canada) leende·lu dae sos Frantzesos. |
| Sos sardos, fortes de aere resìstidu s'annu prima a s'armada rivolutzionària frantzesa, pedint prus privilègios a su re chi no atzetat. Sa gente de Casteddu si rebellat e e su 28 de abrile nde catzant sos piemontesos. |
1794 |
Maximilien de Robespierre, unu de sos protagonistas de sa Rivolutzione frantzesa de su 1789, benit isconcadu sa die in fatu a su "Termidoro". |
| Angioy intrat in triunfu a Tàtari, si cumbinchet chi est ora de l'agabbare cun su feudalèsimu, ma est firmadu in Aristanis. Est sa fine de su triènniu rivolutzionàriu sardu. |
1796 |
S'esèrtzitu frantzesu intrat in Itàlia e in Germània e binchet contra s'esèrtzitu austrìacu. |
| Sos Savòias sunt "disterrados" in Sardigna ca sos frantzesos ant ocupadu su Piemonte. B'abarrant bint'annos e lassant sas càssias bòidas. |
1799 |
Edward Jenner prova cun sutzessu su vatzinu contra sa pigota. Napoleone Bonaparte guvernat sa Frantza. |
| Cun s'editu de sas "chiudende" sa "propiedade perfeta" arribat in Sardigna. |
1820 |
Su Mèssicu e su Brasile pretendent s'indipendèntzia dae s'Ispagna e dae su Portogallu. |
| Fine de su feudalèsimu in Sardigna. |
1838 |
In custos annos naschet sa fotografia. |
| Cun sa "Fusione perfetta" sa Sardigna perdet sos privilègios suos. |
1847 |
Movimentos de protestas in Frantza. S'annu in fatu at naschet sa Segunda Repùblica. |
| Su Regnu de Sardigna si fùrriat a Regnu de Itàlia. |
1861 |
Incumintzat sa gherra tzivile americana. Ant a binchere sos istados de su nord. |
| Est cumpletada sa ferrovia Casteddu-Tàtari e Òschiri-Terranoa. |
1880 |
Sos primos Sionistas arribant in Palestina. Gherras de sos inglesos in Àfrica e in Afghanistan. |
| Cun sa Brigata Tàtari sos sardos partint pro sa Prima Gherra Mundiale. Nde morint 14.000. |
1915 |
Sa Prima Gherra Mundiale est incumintzada dae un'annu; su guvernu Otomanu ochiet prus de unu millione de Armenos; Einstein inventat sa Teoria de sa Relatividade. |
| Mussolini benit in Sardigna pro inaugurare sa tzitade de Carbònia. |
1938 |
Su Giapone at invasu sa Tzina e Hitler si faghet mere de s'Àustria e de sa Cecoslovàchia. Incumintzat sa discriminatzione de sos ebreos chi ant a pagare cun prus de ses milliones de mortos a sa fine de sa gherra. |
| Sos giòvanos sardos partint pro sa gherra. |
1939 |
Cun s'invasione de sa Polònia dae parte de sa Germània incumintzat se Segunda Gherra Mundiale chi agabbat in su 1945 cun sa bombas atòmicas americanas in Giapone. |
| Sos sardos votant pro mantènnere sa Monarchia. |
1946 |
Cun unu referendum s'Itàlia divenant una repùblica. Sos eredes mascros de sos Savòias sunt disterrados. |
| Sa malària iscumparet dae sa Sardigna. |
1950 |
Incumentzat sa gherra de sas duas Coreas. |
| In Orgòsolo sa gente si rebellat contra su polìgonu militare de Pratobello. |
1969 |
Sos Istados Unidos de Amèrica cun sa missione "Apollo 11" isbarcant cun tres òmines in sa luna. |
| Intrat in vigore sa Lege n. 482 de su 15/12/1999, su sardu est reconnotu che limba minoritària. |
2000 |
Sa fine de su sèculu est signadu dae unu muntone de eventos: est sa fine de su Comunismu in Europa, S'Unione Soviètica si partzit, si torrat a unificare sa Germània, sa Tzina divenat unu gigante econòmicu mundiale. |
